5 pułk artylerii


czcionka mniejsza czcionka normalna czcionka większa
CEKHAUZ KAMIENIECKI 5 BRYGADA ARTYLERII

1670

       Protoplastą artyleryjskich „piątek” była artyleria Cekhauzu Kamienieckiego, potężnej twierdzy na Kresach I Rzeczypospolitej. Sam zamek w roku 1352 został zdobyty przez Kazimierza Wielkiego. Od tamtej pory był systematycznie rozbudowywany zyskując sobie miano nie do zdobycia.
       Przez ponad 200 lat oparła się czterdziestu najazdom tatarskim, tureckim i wołoskim. Jej rozbudowa finansowana była nie tylko z królewskiej kasy, ale i przez Papieży, którzy uważali ją za przedmurze chrześcijaństwa. Jednym z faktów przemawiających dowodzących potęgi twierdzy była reakcja sułtana Osmana, który w roku 1621 próbował ją zdobyć. Osman zobaczywszy otaczające ją 40-to metrowe skały stwierdził, że "Twierdza jest zbudowana ręką Boga i przez Niego jest broniona. Niech Bóg ją zdobywa", po czym wycofał się.
       Wraz z rozwojem zamku rozbudowywana była jej artyleria, która stanowiła główną siłę jej obrony. Szczególna datą dla całej artylerii Rzeczypospolitej był rok 1637, kiedy to specjalna Konstytucją udało się królowi Władysławowi IV ustanowić urząd Starszego nad Armatą oraz ustanowić finansowanie, zaniedbywanej do tej pory formacji, z nowego podatku zwanego kwartą duplą (nową).
       Reforma ta oraz ustanowienie urzędników specjalistów przyniosło znaczne poprawienie stanu koronnej artylerii oraz budowę lub naprawę w latach 1640-1650, wszystkich Cekhauzów w tym Cekhauzu Kamienieckiego.

1671

      Summaryusz  armaty koronnej, produkowany na sejmie Anni 1650 in Decembre, podaje nam, że po reformie, Cekhauz Kamieniecki liczył: ćwierćkartaunów – 3, oktawa – 1, kolubryn – 2, kolubryn bastardowych – 2, falkonetów – 7, petryera – 1, dział regimentowych polowych – 4.           Jeszcze w 1655 roku udało się dofinansowanej twierdzy odeprzeć najazd rosyjski, jednak lata wojen i upadek gospodarki oraz ładu politycznego, zaczęły mieć wpływ na gotowość Kamieńca do odpierania coraz lepiej wyposażonych przeciwników. Niedofinansowana i nieco już podupadała twierdza nie zdołała obronić się przed potężnym najazdem turecki z 1672 roku. Przez 27 lat zamkiem zarządzali Turcy, którzy oddali go Rzeczypospolitej w roku 1699. Niestety pierwsza połowa XVIII wieku, charakteryzowała się upadkiem polskiej wojskowości, w wyniku niedoinwestowania oraz coraz większej ingerencji obcych mocarstw. Spowodowało to również głębokie problemy dla kamienieckich puszkarzy. Próby naprawy podejmowało wielu dowódców wojskowych jak choćby proszący o dofinansowanie generał artylerii Rybiński, który do sejmu w roku 1722, zwracał się mi.in. takimi słowami: „… Jednak, oprócz innych ekspens zwyczajnych artyleryi, na reparacyę upadających po większej części cekhauzów koronnych w Kamieńcu, Krakowie i we Lwowie, przysposobienie amunicyi, i ferramentów różnych…” Dopiero lata 60-te XVIII wieku przyniosły pierwsze pozytywne zmiany. Udało się częściowo zreorganizować artylerię między innymi poprzez jej podział na dwie brygady, z których jedna stacjonowała w Kamieńcu.

 1770

         Kolejnym etapem historii artylerii był rok 1789 i trwający w tym czasie Sejm Wielki. Reformatorzy z Komisji Wojskowej postanowili powiększyć liczebność ciężkiej broni. Obie istniejące brygady miały liczyć po 7 kompanii, jednak możliwości istniejących cekhauzów, nie pozwalały na takie ich rozbudowanie. Stąd aktem z dnia 20 lutego 1790 roku postanowiono utworzyć pięć brygad artylerii.
„…przeto z tych  powodów korpus artyleryi, w 14 kompanii pomnażający się postanawia Komissya Wojskowa na 5 brygad podzielić ….
…. 5 ta brygada z dwiema kompaniami w Kamieńcu Podolskim”.

1772

            Już wkrótce, ponieważ dwa lata po sformowaniu brygada wzięła udział w walce. W wyniku zdrady targowiczan, ziemie Rzeczypospolitej zostały najechane przez Rosję. Poszczególne kompanie artylerii zostały rozdysponowane pomiędzy utworzone dywizje. W wyniku zdrady pruskiego sojusznika losy wojny były niemal od razu rozstrzygnięte. Pomimo tego Wojsko Polskie stawiło opór. Szczególnie piękną kartą zapisała się w pamięci potomnych Bitwa pod Zieleńcami. Podczas jej trwania artylerzyści kamienieccy pokazali swoje wysokie umiejętności powstrzymując szarże rosyjskich grenadierów.
Niestety przegrana w wojnie oraz zakończone niepowodzeniem Powstanie Kościuszkowskie spowodowały ostateczny upadek Rzeczypospolitej oraz jej 123 letnią niewolę.

    
  • BIP
pdf

go-up
Kontakt

5 pułk artylerii
Wojska Polskiego 1
66-100 Sulechów
tel. 261569622
fax. 261569222

    
  • BIP